فلش، خط مرجع و دنباله

نقشه‌های جوشکاری از مهمترین مدارک مورد استفاده در صنعت جوشکاری می‌باشد. و در استانداردهای مختلف نیز مورد توجه قرار گرفته است. با وجود اینکه بخش گسترده‌ای از الزامات، اطلاعات و دستورالعمل‌ها در نقشه‌های جوشکاری بین استانداردهای مختلف یکسان و مشابه است، باز هم تفاوت‌هایی جزئی بین آنها مشهود است. در این مطلب جهت بررسی نقشه‌های جوشکاری دو استاندارد ISO 2553 و ANSI/AWS A2.4-98 مورد بررسی قرار گرفته است.

به طور کلی در نقشه‌های جوشکاری محل اتصال را با یک فلش (Arrow Line) نشان می‌دهند. این فلش صرفاً برای نشان دادن محل اتصال می‌باشد. و به منظور نشان دادن اطلاعات مربوط به جوشکاری (نظیر نوع فرایند، چگونگی آماده‌سازی لبه اتصال، ابعاد و اندازه جوشکاری و …)، یک خط مرجع (Reference Line) و یک قسمت دنباله (Tail) به فلش اضافه می‌گردد (شکل ۱). خط مرجع همواره افقی رسم می‌شود. در استاندارد ISO خط مرجع از دو خط موازی به نام‌های خط مرجع منقطع (Dashed Reference Line) و خط مرجع ممتد (Solid Reference Line) تشکیل شده است. خط مرجع منقطع همواره به موازی خط مرجع ممتد رسم می‌شود و می‌تواند پایین یا بالای آن قرار گیرد. خط مرجع همواره در راستای افقی رسم می‌شود بدین ترتیب به منظور قابلیت تفکیک فلش از خط مرجع، فلش در هر جهتی به استثنای راستای افقی می‌تواند رسم شود (شکل ۲). بخشی از اطلاعات مربوط به جوشکاری بواسطه خط مرجع نشان داده می‌شود و مابقی اطلاعات در صورت لزوم در قسمت دنباله نمایش داده می‌شود. لازم به ذکر است در مواقعی که اطلاعاتی جهت نمایش در قسمت دنباله وجود نداشته باشد، از کشیدن قسمت دنباله خودداری می‌شود.

 

شکل ۱: نحوه نمایش فلش، خط مرجع و دنباله در استانداردهای AWS و ISO

 

شکل ۲: جهات مختلف نمایش فلش در نقشه‌های جوشکاری

 

اطلاعات نشان داده شده در نقشه‌های جوشکاری ممکن است نسبت به نوک فلش مربوط به طرف موافق (Arrow Side) یا طرف دیگر (Other Side) باشد. منظور از طرف موافق و طرف دیگر برای جوش سر به سر و جوش سپری در شکل ۳ نشان داده شده است. در استاندارد ISO نمادها و اطلاعات مربوط به طرف موافق درز اتصال روی خط مرجع ممتد نشان داده ‌می‌شود و اطلاعات نشان داده شده روی خط مرجه منقطع متعلق به طرف دیگر درز اتصال می‌باشد. لازم به ذکر است همانگونه که قبلاً اشاره شد، خط مرجع منقطع ممکن است در پایین یا بالای خط مرجع ممتد رسم شود. اما همواره اطلاعاتی که رو خط مرجع ممتد رسم می‌گردد مربوط به طرف موافق درز اتصال بوده و اطلاعات روی خط مرجع منقطع مربوط به طرف دیگر درز اتصال است. این در حالی است که در استاندارد AWS همواره نمادها و اطلاعات مربوط به طرف موافق زیر خط مرجع و نمادها و اطلاعات مربوط به طرف دیگر، روی خط مرجع نمایش داده می‌شود (شکل ۴).

 

شکل ۳: طرف موافق و طرف دیگر در نقشه‌های جوشکاری برای الف جوش سر به سر، ب: جوش سپری

 

شکل ۴: چگونگی نمایش اطلاعات مربوط به طرف موافق و طرف دیگر درز اتصال در استانداردهای ISO و AWS.

 

در مواقعی که جوشکاری باید در هر دو طرف درز اتصال انجام گیرد، نمادها و اطلاعات جوشکاری در هر دو طرف خط مرجع نمایش داده می‌شود. در اینگونه موارد می‌توان از رسم خط مرجع منقطع در استاندارد ISO خودداری کرد. مثالی از نقشه جوشکاری دو طرفه برای جوش فیلت دو طرفه (Double Fillet Weld) و جوش نفوذی دو طرفه (T-Butt Weld) برای اتصال T در شکل ۵ نشان داده شده است.

 

شکل ۵: نحوه نمایش نمادهای جوشکاری دوطرفه برای جوش‌ فیلت و نفوذی دو طرفه برای اتصال سپری بر اساس استانداردهای ISO و AWS

 

نمادهای جوش

جوش نفوذی در استاندارد ISO به اصطلاح Butt Weld و در استاندارد AWS به اصطلاح Groove Weld موسوم است. نمادهای مربوط به انواع مختلف جوش با لبه‌سازی‌های مختلف در جدول ۱ ارائه شده است. موارد ۱ تا ۷ توصیف کننده جوش نفوذی در شرایطی که قطعات متصل شوند به صورت سر به سر در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، می‌باشد. همچنین نمادهای ارائه شده برای موارد ۱ تا ۷ روی خط مرجع قرار می‌گیرند، و برای ترسیم آنها زیر خط مرجع باید نسبت به راستای افقی قرینه شود. علاوه بر این واضح است که موارد ۱ تا ۶ در شرایط پخ‌سازی دو طرفه یا در شرایط جوشکاری دو طرفه (مورد ۱)، باید در هر دو طرف خط مرجع نمایش داده شود. همچنین موارد ۶ و ۷ تنها در استاندارد ISO مطرح شده است و در استاندارد AWS وجود ندارد. علاوه بر این مرز مشخصی برای تفکیک موارد ۶ و ۷ از موارد ۲ و ۳ وجود ندارد. لذا توصیه می‌شود از موارد ۲ و ۳ استفاده گردد.

 

جدول ۱: نمادهای جوش